Afet Risk Yönetiminde Sivil Toplum Örgütlerinin Kapasitesinin Desteklenmesi Projesi
Türkiye’de sivil toplum örgütleri (STÖ’ler), afetlere müdahalede kamu-özel sektör ilişkileri çerçevesinde önemli bir koordinasyon birikimi oluşturmuştur.
Bununla birlikte, yerelde ve ülke genelinde afet risk yönetimi, afet sonrası iyileşme ve dayanıklılık süreçlerinde etkin bir koordinasyon sisteminin oluşturulması amacıyla daha kapsamlı ve yapılandırılmış bir yaklaşıma ihtiyaç duyulmaktadır. Bu ihtiyacı karşılamak üzere, Avrupa Birliği’nin desteklediği ve Sivil Toplum Geliştirme Merkezi (STGM) koordinasyonunda, Afet Platformu’nun dört üye kuruluşu (Hayata Destek Derneği, İhtiyaç Haritası, Temel İhtiyaç Derneği, Toplum Gönüllüleri Vakfı) tarafından yürütülen “Afet Risk Yönetiminde Sivil Toplum Örgütlerinin Kapasitesinin Desteklenmesi” projesi hayata geçirilmiştir. Proje, afet risk yönetimi alanında STÖ’lerin kapasitelerini güçlendirmeyi ve toplumun afetlere karşı direncini artırmayı hedeflemektedir.
Proje kapsamında,
Hayata Destek Derneği, Topluluk Liderliğinde Afet Müdahalesi’nin (SCLR) yanı sıra gıda yardımı,barınma, hijyen (WASH), psikososyal destek (MHPSS) ve koruma gibi 24 farklı konuda online ve yüz yüze kapasite geliştirme eğitimleri gerçekleştirecektir. Bununla birlikte Hayata Destek 360 Dijital Öğrenme Platformu’ndaki asenkron eğitimlerle, katılımcılarının afet risk yönetimi konusundaki bilgi ve becerilerini artırmayı amaçlamaktadır.
İhtiyaç Haritası, teknolojik araçların oluşturulması ve afet anlarında daha verimli kullanılabilmesi konularında çalışacaktır. “Afet Haritası” platformu ile afetin boyutlarını, etkilenen yerleşim alanlarını, altyapı zararlarını ve mevcut ihtiyaçları görselleştirerek, yardım organizasyonlarının müdahale süreçlerini daha etkin bir şekilde yönlendirmesini sağlayacak, “Gönüllüler Haritası” ile afet sonrasında gönüllülerin daha hızlı ve verimli bir şekilde yönlendirilmesine destek olacak, “Sosyal Pazaryeri” platformu ile ise afet bölgesindeki temel ihtiyaçların yerel tedarikçiler ve üreticiler aracılığıyla karşılanabilmesini sağlayacaktır.
Toplum Gönüllüleri Vakfı, “afet gönüllülüğü” konusunda eğitmen eğitimleri, “yerel yaygınlaştırma eğitimleri” ve “topluluk temelli liderlik” konularında eğitim çalışmaları yürütecektir. Eğitimler, gönüllülerin afet durumlarında daha etkin ve uyum içinde hareket etmelerini sağlamayı hedeflemektedir. Bunlarla birlikte, afet sonrasında kullanılabilecek depolar konusunda lojistik destek çalışmaları yürütülecektir.
Temel İhtiyaç Derneği, Afet Platformu’nun kurumsallaşmasına yönelik çalışmaları ve projenin savunuculuk faaliyetlerini yürütecektir. Bu faaliyetler kapsamında Afet Platformu üyeleri ve paydaşları ile kurumsallaşma sürecini kapsayıcı bir yaklaşımla yürütmek amacıyla çalıştaylar düzenlenecektir. Kamu kurumlarıyla gerçekleştirilecek görüşmeler ve farkındalık çalışmaları aracılığıyla, afet risk yönetimi konusunda toplumsal bilincin artırılması hedeflenmektedir.
PROJE ÇIKTILARI
Proje kapsamında İhtiyaç Haritası 450’den fazla kaynağı inceleyerek masa başı araştırmalar hazırladı ve bu araştırmalarla afet sonrası müdahalelerde iyileştirilebilecek alanları ve hassas grupların ihtiyaçlarını ortaya koydu. Böylece bu alanda çalışanlar için bir referans kaynak oluşturuldu. Farklı afet senaryolarıyla tatbikatlar ve deneyim paylaşım atölyeleri düzenlendi. Bu sayede platformun üye kurumları arasında afet sonrasında ne yapacağını önceden bilen, ortak bir dil konuşan ve yüksek koordinasyon becerisine sahip bir sivil toplum ağ yapısı üzerine çalışıldı.
Etkileşimli risk haritaları ve sahadan anlık veri almaya yönelik dijital alt yapı güçlendirildi. Verilerin tek bir merkezde toplanması, kriz anlarında daha hızlı ve veriye dayalı karar alınmasını kolaylaştırırken daha etkili bir müdahale ağı da geliştirilmiş oldu. Yine gönüllüler haritası ile gönüllülük, özellikle afet gönüllülüğünün uzmanlık temelli ve daha sürdürülebilir olması sağlandı. Whatsapp Chatbot gibi erişilebilir çözümler afetten etkilenenlerle insani yardım operasyonları arasındaki iletişim kanalını hızlandırdı ve güçlendirdi. Bilginin doğrudan sahadan toplanmasının yardım operasyonlarının verimliliğini artıracağını düşünüyoruz. Sosyal Pazar Yeri ile de insani yardım operasyonları yerel ekonomi ile eşleştirildi. Yapılacak yardımların satın almasının yerel esnaftan yapılmasına ilişkin yönlendirme afet bölgesindeki iyileşme süreçlerine katkı sağlayarak yerel kalkınmayı destekleyen bir iyileşme modeli oluşturuldu.
Proje süresince Hayata Destek Derneği’nin kapasite güçlendirmeye yönelik çalışmaları platform üyelerinin eğitim alanındaki gerçek ihtiyaçları üzerinden tasarlandı. Böylece bu alanda çalışanlar için hedefli ve uygulanabilir bir kapasite güçlendirme modeli geliştirilmiş oldu.
Afetlere hazırlık ve müdahale konusundaki bilgi, beceri ve koordinasyon kapasitesini güçlendirmeyi hedefleyen bu çalışmalar hem Afet Platformu üye kurumlarının hem de kamu kurumları, yerel yönetimler ve üniversitelerin de konuya dahil olmasıyla ortak bir öğrenme alanı geliştirildi. Böylelikle, birlikte güçlenen, multidisipliner bir apı meydana geldi.
Yine bu eğitim modelini güçlendiren Hayata Destek 360 Dijital Öğrenme Platformu aracılığıyla sürekliliği olan, erişilebilir ve ölçeklenebilir bir öğrenme alt yapısı herkesin kullanımına yönelik yaygınlaştırıldı.
Hayata Destek Derneği bu eğitimlerle birlikte afet müdahalesi konusundaki uygulamaları hafızalaştırdı. SCLR El Rehberi ve Yerel Liderliğinde Güçlenme ve İyi Uygulamalar raporunu hazırladı. Eğitim süreçlerinin devamına yönelik de platform bünyesinde eğitim komisyonu kuruldu ve eğitim uzman havuzu prosedür belgesi hazırlandı.
Toplum Gönüllüleri Vakfı tarafından yürütülen gönüllülük ve topluluk oluşturma çalışmaları kapsamında afet döngüsünün tüm aşamalarında görev alabilecek gönüllü kapasitesi oluşturulmuş oldu. Afet gönüllüğü konusunda eğitim alan gönüllüler, aldıkları eğitimi Türkiye’nin 7 farklı bölgesindeki 32 ilde toplam 1162 gence ulaştırdı. Böylece afet anında harekete geçmeye hazır, yaygın bir genç gönüllü ağı oluşturulmuş oldu.
Eğitim alan bu gençler halihazırda kendi yerellerinde projeler üretiyor ve acil durumlarda insani yardım depolarında gönüllülük yapıyor.
Olası bir afet ve acil durumda özellikle insani yardım depolarında ve saha operasyonlarında görev alacak gençler için İnsan Hakları Temelinde İnsani Yardım Eğitimi gerçekleştirildi. Bu eğitimle de müdahale süreçlerinin insan onurunu ve eşitliği gözeten bir perspektifin benimsenmesi amaçlandı.
Afet gönüllülüğü eğitimlerinin yanı sıra afet gönüllülüğünü güvenli ve standartlara bağlı hale getirmek üzere eğitim kitapçıkları ve politika belgeleri hazırlandı. Böylelikle güvenli ve sürdürülebilir gönüllülük için ortak bir uygulama çerçevesi geliştirilmiş oldu.
Ve son olarak Temel İhtiyaç Derneği platformun kurumsallaşması ve sürdürülebilir bir yapıya dönüşmesi için çalışmalar yürüttü. Kurumsallaşma çalıştayı ile birlikte platformun tüzel kişilik modelinin belirlenmesi ve finansal sürdürülebilirliğinin sağlanması konusunda çalışmaya başladı.
Akademi, kamu, özel sektör temsilcilerin katılımıyla gerçekleşen öğrenilmiş dersler çalıştayında katılımcıların saha deneyimlerinin katkısıyla Afet Platformu’nun stratejik planı oluşturuldu ve geçtiğimiz günlerde üye kurumlarımızla gerçekleştirdiğimiz sürdürülebilirlik çalıştayıyla da proje çıktılarının stratejik hedeflerimize katkısı değerlendirildi.
